Bạn có bao giờ tự hỏi, tại sao một quốc gia đang khát đô la lại chọn một stablecoin do tư nhân phát hành thay vì tự in tiền số của mình? Đó là câu hỏi tôi tự đặt ra khi đọc tin Bolivia – quốc gia từng cấm crypto vào năm 2020 – đang xem xét đưa USDT vào hệ thống thanh toán quốc gia. Một bước ngoặt lịch sử, nhưng liệu có thực sự khả thi?
Hồi tháng 3 năm 2025, một tờ báo địa phương đưa tin rằng Ngân hàng Trung ương Bolivia đang thảo luận nội bộ về việc chấp nhận USDT như một phương tiện thanh toán hợp pháp. Thông tin chưa được xác nhận, nhưng nếu đúng, đây sẽ là lần đầu tiên một quốc gia Nam Mỹ coi stablecoin của Tether là một phần của hạ tầng tài chính chính thống. Tôi nhớ lại năm 2017, khi tôi đọc whitepaper của Request Network và tin rằng phi tập trung sẽ thay đổi xã hội. Cảm giác ấy lại ùa về: sự phấn khích pha lẫn hoài nghi.
Bối cảnh: Tại sao lại là USDT?
Bolivia, với dân số 12 triệu người, từ lâu đã phải đối mặt với tình trạng đô la hóa ngầm. Người dân tích trữ USD dưới gối, chợ đen ngoại tệ hoành hành. Đồng boliviano mất giá từng năm. Năm 2022, tôi có dịp trò chuyện với một người bạn làm trong lĩnh vực chuyển tiền về kiều hối. Anh ấy kể rằng phí chuyển tiền từ Mỹ về Bolivia trung bình 6-8% – một gánh nặng khủng khiếp. USDT, với chi phí gần như bằng 0, hứa hẹn giải quyết vấn đề này. Nhưng câu hỏi đặt ra: tại sao không chọn CBDC (tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương) mà lại chọn một stablecoin do tư nhân phát hành, vốn bị chỉ trích vì thiếu minh bạch?
Câu trả lời có thể nằm ở tốc độ. CBDC cần nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm, và đầu tư hạ tầng. Trong khi đó, USDT đã có sẵn, được chấp nhận rộng rãi trên các sàn giao dịch và có thanh khoản cao nhất thế giới. Tôi từng chứng kiến vào mùa hè DeFi 2020, khi yield farming trên Compound mang lại lợi nhuận 200% APY, nhưng điều khiến tôi hào hứng hơn là cách nó trao quyền cho người dùng. Bolivia có thể đang muốn làm điều tương tự: trao quyền cho người dân tiếp cận đồng đô la kỹ thuật số mà không cần qua ngân hàng.
Phân tích cốt lõi: Công nghệ và rủi ro
Nếu Bolivia thực sự đưa USDT vào hệ thống thanh toán quốc gia, họ sẽ phải đối mặt với một nghịch lý: làm sao dung hòa giữa tính phi tập trung của blockchain và yêu cầu kiểm soát của nhà nước? USDT được phát hành trên nhiều blockchain, chủ yếu là Tron và Ethereum. Để chấp nhận thanh toán bằng USDT, Bolivia cần tích hợp các nút xác thực, xây dựng ví điện tử, hoặc hợp tác với các sàn giao dịch địa phương. Nhưng vấn đề không nằm ở hạ tầng – mà nằm ở lòng tin.
Tether, công ty phát hành USDT, đã nhiều lần bị nghi ngờ về khả năng dự trữ. Năm 2022, tôi từng mất ngủ khi Luna sụp đổ, và UST mất neo. USDT cũng từng chạm mức 0.95 USD trong thời gian ngắn. Một quốc gia dựa vào stablecoin tư nhân cho hệ thống thanh toán quốc gia là đặt cược vào một thực thể không chịu sự quản lý của họ. Liệu Tether có sẵn sàng mở sổ sách cho Ngân hàng Trung ương Bolivia? Hay Bolivia sẽ yêu cầu Tether ký quỹ USD tại một ngân hàng địa phương? Đây là những câu hỏi chưa có lời giải.
Một điểm thú vị khác: tại sao không chọn USDC, vốn được Circle phát hành với mức độ tuân thủ cao hơn? Câu trả lời có thể là thanh khoản. USDT chiếm hơn 70% thị trường stablecoin, và việc sử dụng USDT giúp Bolivia dễ dàng kết nối với các sàn quốc tế như Binance, OKX. Tôi từng thấy điều này vào năm 2021 khi tôi tổ chức workshop về NFT cho các nghệ sĩ Nhật Bản: họ chọn Ethereum vì cộng đồng lớn nhất, dù phí cao. Bolivia cũng vậy, họ chọn USDT vì nó phổ biến nhất.
Góc nhìn nghịch lý: Có phải chỉ là chiêu trò chính trị?
Hãy nhìn vào lịch sử. Năm 2021, El Salvador tuyên bố Bitcoin là tiền tệ hợp pháp, gây chấn động thế giới. Nhưng sau 4 năm, kết quả còn nhiều tranh cãi: tỷ lệ sử dụng thấp, IMF liên tục chỉ trích, và chính phủ phải chi hàng tỷ USD để mua Bitcoin dự trữ. Bolivia có thể đang học hỏi từ sai lầm đó. Nhưng thay vì chọn Bitcoin – một tài sản biến động – họ chọn USDT, một tài sản ổn định. Điều này có vẻ khôn ngoan hơn, nhưng ẩn chứa rủi ro khác: sự tập trung hóa.
Tôi cho rằng tin đồn này có thể là một chiêu trò của giới đầu cơ địa phương nhằm đẩy giá USDT trên thị trường chợ đen. Tôi đã từng chứng kiến vào năm 2020, khi một tin đồn về việc Compound tăng lãi suất đã khiến hàng triệu USD chảy vào giao thức chỉ trong vài giờ. Bolivia cũng vậy, nếu tin đồn lan rộng, người dân sẽ đổ xô mua USDT, tạo ra một cơn sốt nhân tạo. Và khi tin đồn tan biến, những người mua đỉnh sẽ ôm trái đắng.
Kết luận mở: Hành trình đi tìm bản thể
Nếu Bolivia thực sự đi theo con đường này, họ sẽ tạo ra một tiền lệ cho toàn bộ khu vực Mỹ Latinh. Nhưng tôi vẫn hoài nghi. Liệu một quốc gia có thể từ bỏ chủ quyền tiền tệ để chạy theo một stablecoin do tư nhân kiểm soát? Hay đây chỉ là bước đệm để họ tự phát hành CBDC sau khi học hỏi từ USDT? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết rằng mỗi bước đi trong không gian crypto đều là một cuộc thử nghiệm. Và như tôi đã nói trong bài viết về Layer 2 năm 2022: sự khác biệt cuối cùng không nằm ở công nghệ, mà là ai thuyết phục được nhiều người dùng hơn. Bolivia đang thuyết phục chính mình.